Tagarchief: station

Met de trein van Utrecht naar Geldermalsen na de Tweede Wereldoorlog

In de Tweede Wereldoorlog raakten de spoorbruggen bij Zaltbommel en Hedel zwaarbeschadigd. Daardoor was treinverkeer vanaf Utrecht naar Den Bosch niet meer mogelijk. De brug bij Culemborg bleef gespaard, maar de brug bij Zaltbommel werd door Nederlandse militairen in mei 1940 opgeblazen om de opmars van de Duitsers te blokkeren.

Soldaten bij de brug die ze hebben opgeblazen in het begin van de oorlog (1940). Collectie: Stadskasteel Zaltbommel.
Soldaten bij de brug die ze hebben opgeblazen in het begin van de oorlog (1940).
Collectie: Stadskasteel Zaltbommel.

Ook de brug bij Hedel door Nederlandse militairen vernield in mei 1940. De Duitsers legden er een pontonbrug voor in de plaats. De verkeersbrug was in 1942 hersteld, waarna de pontonbrug kon worden verwijderd. In 1944 werd deze brug wederom vernietigd, dit keer door de Duitsers, om de opmars van de geallieerden te stuiten.

Na de oorlog werden de bruggen weer hersteld, maar voordat dat werk gereed was, was men bij de reis van Utrecht naar Den Bosch of vice versa afhankelijk van een combinatie van vervoer per trein en bus. De overstap van trein naar bus gebeurde op station Geldermalsen. In het Polygoon Journaal van 19 april 1947 zijn van die reis werkelijk prachtige beelden te zien.

Bron: www.openbeelden.nl

Op vrijdag 10 januari 1947 werd de herbouwde brug bij Zaltbommel geopend en op 16 mei 1947 de brug bij Hedel. Daarna kon men de reis weer volledig met de trein maken.

Station Geldermalsen

Het eerste station in Geldermalsen werd geopend op 1 november 1868. In de jaren zestig van de negentiende eeuw werden, langs de net aangelegde spoorlijnen, veel stationsgebouwen volgens een standaardmodel gebouwd.

01_Geldermalsen_1880_Oude stationsgebouw_WvdB.jpg
Het oude station van Geldermalsen, zoals het er stond van 1867 tot 1884. Verzameling Wim van den Bosch. 

De stations werden gebouwd door de overheidsdienst Waterstaat, daarom worden de stations ook wel Waterstaatstations genoemd. Er waren verschillende soorten stations, gekoppeld aan het aantal inwoners van de plaats waar het station zou komen. In totaal werden 96 stationsgebouwen volgens deze standaardtypen gebouwd. Hiervan zijn er nu nog 26 aanwezig. Ook Geldermalsen had zo’n standaardstation: type SS vervanger 5e klasse. In Houten is een dergelijk stationsgebouw nog te zien. Het is niet meer in gebruik, maar is bij de recente werkzaamheden wel bewaard gebleven.

01_Geldermalsen_1900_Station vanaf Genteldijk_WvdB .jpg
Gezicht op het in 1884 gebouwde station Geldermalsen, gezien vanaf de Genteldijk. Let op de houten overkapping bij de brug aan de rechterzijde. Verzameling Wim van der Bosch.

Het station van Geldermalsen werd al snel aangepast; het huidige gebouw stamt uit 1884. Doordat het stationsgebouw in het midden van het spooremplacement staat, is het alleen te bereiken via een voetgangersbrug, en tot voor kort ook via een tunnel.

stationgeldermalsen_metbrug_IMG_2189.JPG
Het station anno 2012, met de veel besproken voetgangersbrug. Foto: Martine Eerelman-Hanselman.

Reizen via het spoor

Elders op deze site verschijnt binnenkort een verslag van een journalist die in 1884 van Geldermalsen naar Leerdam wandelde. Terug ging hij met de trein en doet over dit stuk 25 minuten. In de negentiende eeuw reden hier grote stoomlocomotieven, met klinkende namen zoals de Nestor, die bewaard is gebleven in het Spoorwegmuseum.Tegenwoordig kan dit in 11 minuten via de MerwedeLingelijn, waar sinds 2007 Arriva dienst doet.

IMG_2186.JPG
Station Geldermalsen, foto: Arthur Eerelman-Hanselman, 2012.

De eerste spoorlijn die via Geldermalsen liep, is de verbinding tussen Utrecht en Boxtel, via ’s-Hertogenbosch. Het deel tussen Waardenburg en Utrecht Centraal werd op 1 november 1868 geopend. Er volgden meerdere spoorlijnen die Geldermalsen aandeden, en zo werd het een overstapstation waarvandaan je vele kanten op kon. De Betuwelijn was de onofficiële naam van de spoorlijn door de Betuwe die van Elst via Geldermalsen naar Dordrecht voerde. Deze Betuwelijn werd naar aanleiding van een initiatief van enkele Dordtse notabelen aangelegd. Op 1 november 1882 werd het eerste deel van deze lijn in gebruik genomen; de lijn Elst – Geldermalsen. Ruim een jaar later, op 1 december 1883, startte de treindienst van Geldermalsen naar Gorinchem. Pas zo’n anderhalf jaar later werd deze lijn doorgetrokken van Gorinchem naar Dordrecht. De spoorlijn gaf de Betuwe een grote economische impuls. Door de betere bereikbaarheid bloeide de regionale fruitteelt op en ontstonden veel fruitverwerkende industrieën.

Deze tekst van de hand van Martine Eerelman-Hanselman en Arthur Eerelman-Hanselman verscheen eerder in de Mededelingen van de Historische Kring West-Betuwe. Een wandeling van Geldermalsen naar Leerdam. 1884-2012, jaargang 40, jubileumnummer 2012.