Categorie archief: Geen categorie

Danseres zonder benen – Clara Asscher Pinckhof

DORPJE DEIL IN DE LITERATUUR

Door Marjon de Lange

Zou er nog iemand zijn die weet dat een beroemde Joodse schrijfster in ons lieflijke dorpje Deil gewoond heeft? Waarschijnlijk niet, of alleen via de overleving, want het was in 1915. Clara was onderwijzeres en heeft een jaar lang in Deil les gegeven op de Dorpsschool.

Het bijzondere van Clara is dat zij de Holocaust overleefde. Zij kon in 1966 haar auto-biografie maken en daarin beschrijft ze haar mooie herinneringen als 19-jarige aan Deil en de Betuwe.

Clara overleefde Bergen-Belzen. Ze had geluk. In januari 1944 werd ze, samen met haar oude moedertje, ingedeeld bij een groep Joodse gevangenen die uitgewisseld werden tegen Duitse krijgsgevangen. Na een lange reis via Wenen, Bulgarije en Turkije kwam ze in Palestina aan, waar haar dochter Roza in 1939 op 16-jarige leeftijd naar toe gevlucht was. Clara was getrouwd met Rabijn Avraham Asscher, die ruim voor de verschrikkelijke oorlog overleed. Hij heeft alle ellende niet mee hoeven maken. Ze hadden samen zes kinderen. Vier van hen doken onder in de oorlog.  Twee zoons zijn omgekomen in Duitse concentratiekampen en vijf broers van Clara werden ook  vermoord door de Duitsers. Dappere Clara dook niet onder, ze bleef lang lesgeven en tijdens de schoolvakanties hielp ze in de beruchte Hollandse Schouwburg waar kinderen opgevangen werden voor ze op transport gesteld werden naar concentratiekampen. Daar ‘adopteerde’ ze een meisje van vier, Mindeltje,  haar ouders waren met een illegaal schip naar Palestina gevlucht, ze mochten haar niet meenemen. Ze was als baby achtergelaten en in een Joods weeshuis terechtgekomen. Op 26 mei 1943 kreeg Clara een oproep voor Westerbork. Mindeltje ging met haar mee.

Zwarte tijden voor Joodse mensen. Maar ook in het schilderachtige Deil, al in 1915, ontkwam Clara al niet aan de vooroordelen die er helaas tegen Joden heersten. Ze werd door een leerling uit een hogere klas op straat uitgescholden voor “Joedinneke”. Ze loste het incident op door de betreffende leerling en publiek min of meer voor schut te zetten, liet hem voor de klas te komen en het woord te herhalen. Met succes want hij stond daar sprakeloos met een rood hoofd en Clara had medelijden met hem want hij had onbegrepen een scheldgewoonte overgenomen die eeuwen oud was en waar hij niks aan kon doen. Het mocht de goede herinneringen aan haar tijd in onze Betuwe niet schaden.

Zo kwam het dus dat Deil genoemd wordt in een belangrijk Nederlands literair werk. Clara’s tijd in Deil viel niet altijd mee, er waren muizen op haar kamer, het was koud, de petroleumlamp walmde. Clara genoot echter volop van haar klas en haar kinderen met blonde haartjes die hun klompjes braaf uittrokken in de gang van de school. Ze beschrijft in haar autobiografie de schoonheid van het Betuws landschap.” Deil: het verdroomde dorpje aan de Linge”. Sneeuwklokjes aan weerskanten van de oprjlaan naar de pastorie en burgemeestershuis, de uitbundige bloei van de kersen-bongerd, uitnodiging op uitnodiging om bessen te komen eten en velden vol wilde bloemen. Ze was er gelukkig en heeft er haarzelf ontdekt. Dat korte jaar heeft ze door haar hele leven meegedragen als een lachend bezit.

Tijdens de Shabbath, de Joodse vrijdagavondviering en rustdag op zaterdag, ging Clara in de winter naar Rumpt, waar twee Joodse families woonde. Zonsondergang vrijdagmiddag viel dan te vroeg in om nog naar haar familie in Amsterdam te kunnen reizen. De afstand tussen Deil en Rumpt legde ze te voet af, door de zware klei. In Rumpt vond ze gelukkig een stukje thuis in een warme keuken, waar de Shabbath-kaarsen brandden.

In de zomer ging Clara naar huis, naar Amsterdam. Omdat ze dan de trein moest halen werd op vrijdagmiddag de lestijd voor haar aangepast. Maar dat was niet de enige aanpassing. De bovenmeester bleek ook de Deilse kerkklok iedere vrijdagmiddag voor te zetten zodat Clara ruim in haar tijd zou zitten, hij herstelde de tijd vrijdagavond altijd weer. Ze kwam daar bij toeval achter toen ze haar horloge gelijk gezet had met de Deilse tijd…

Clara was heel populair bij de kinderen en de dorpelingen, bevriend met de dochter van de dominee, de oude ongetrouwde tante Jans (zuster van de oud-burgemeester) en vele anderen waar ze altijd welkom was. Toen ze na een jaar Deil een baan op een Joodse school kon krijgen verliet ze met pijn in haar hart onze streek. Alle kinderen liepen met haar mee naar het dichtsbijzijnde station (waarschijnlijk Geldermalsen), ze had bij haar afscheid in Deil al vele bloemen gekregen en de kinderen hielden onderweg maar niet op met het plukken van veldboeketten, voor hun lieve juf die zo van bloemen houdt, om mee te nemen naar de grote stad.

Het liep goed af met schooljuf en schrijfster Clara. Eenmaal in Palestina kwam ook haar andere dochter bij haar wonen. In 1947, terug in Nederland, zag zij haar twee overlevende zonen weer. En Mindeltje? Die bleef ook in Bergen-Belzen bij haar en reisde mee naar Palestina waar tante Clara haar in Haifa uiteindelijk met haar echte ouders kon herenigen.

Danseres zonder benen – autobiografie van Clara Asscher Pinckhof – 1966
Clara Asscher-Pinckhof (1896-1984)

Busexcursie op Open Monumentendag 2018

Tijdens de Open Monumentendag, op zaterdag 8 september, rijdt om 10.00 uur en om 13.30 uur een excursiebus langs verschillende monumenten in de gemeente Geldermalsen. De gids is wethouder Niko Wiendels die tijdens de rit informatie geeft over de monumenten en andere wetenswaardigheden. Er wordt onderweg bij meerdere monumenten een stop gemaakt. Een keer wordt een uitgebreide rondleiding door het monument gegeven. Ook de route zelf, door het mooie landelijke gebied van de gemeente Geldermalsen, is zeker de moeite waard.De Vlinder

De route van 10.00 uur gaat via molen ‘De Vlinder’ in Deil, waar de molenaar vertelt over zijn molen, naar de kerk en het rechthuis in Gellicum. Hier zal de plaatselijk historicus u rondleiden door de kerk en is een bezichtiging van het rechthuis mogelijk. Op de terugweg drinken we een kopje koffie bij het monument Gasterij de Os en het Paard in Deil, ook een mooi monument.

De busexcursie van zaterdagmiddag om 13.30 uur gaat via Marienwaerdt naar het historisch centrum van Beesd, waar we de St. Pieterkerk bezoeken. Daarna rijden we naar de Boutensteijnse sluis in Rumpt. Waar we thee drinken in de tuin en het verhaal over dit monument te horen krijgen.

05_Rumpt_onb_Boutensteinse wetering_RT

Praktische punten

  • Deelname aan de busexcursie is gratis.
  • Reserveren is verplicht in verband met het beperkte aantal plaatsen.Dit kan vanaf donderdag 16 augustus bij de gemeente Geldermalsen. Telefonisch (0345-586627), aande balie van het gemeentehuis van Geldermalen of via e-mail SecretariaatRO@geldermalsen.nl
  • Tijdig reserveren wordt aanbevolen. Vol = vol.
  • In verband met het beperkte aantal plaatsen kan er per reservering maar voor één van de bustochten gereserveerd worden.
  • In verband met het beperkte aantal plaatsen kan er per reservering voor maximaal 4 personen gereserveerd worden.
  • Graag 10 minuten vooraf aanwezig zijn, zodat de bus op weg kan vertrekken.
  • Graag bij verhindering tijdig afmelden, zodat iemand anders uw plaats kan innemen.
  • Het start- en eindpunt van de bussen is op de parkeerplaats van het gemeentehuis Geldermalsen, Kuipershof 2 in Geldermalsen.
  • De excursies duren ongeveer 3 uur.
  • Voor koffie/thee wordt onderweg gezorgd.

 

Terugblikken: Trichtse foto’s uit 1983

Deze beide foto’s komen uit de collectie van het Regionaal Archief Rivierenland en zijn gemaakt in Tricht, rond 1983.

 

De foto met de ouderen is een reünie, op de andere foto wordt een eerste steen gelegd.

Wie weet waar en tijdens welke gelegenheid deze foto’s gemaakt zijn? Wie herkent iemand op deze foto’s? Wie legt de eerste steen?

Reacties zijn van harte welkom via deze site, via de mail: geschiedenisgeldermalsen@kpnmail.nl of de Facebookpagina en worden gepubliceerd op deze website en doorgestuurd naar het archief. Bedankt alvast!

Reacties rubriek mei

De foto uit mei was van een optreden van een majorette in Tricht, ook uit 1983. Hij is waarschijnlijk gemaakt voor Nieuwsblad Geldermalsen. De foto is waarschijnlijk gemaakt bij het jaarlijkse uitje van de ouderen uit Tricht en Buurmalsen. Bij terugkomst werden ze bij het dorpshuis in Tricht verwelkomd door majorettes en muziek. Er werden diverse mensen herkend op de foto. Zo kregen we een mail van een lezer die haar eigen vader herkende op de foto: “De man met hoed rechts is Jan Huijgen (mijn vader), in het midden Evert Smits. Vooraan staat Bertha van Gelderen en Coba van Gelderen-v.d.Heiden achter de hoed van de majorette. En de tweede dame links is denk ik Gerrie Broekman.” Verder werden via Facebook de namen van Tien van Manus en mevrouw van de Water genoemd.

Bedankt voor alle reacties, we sturen ze door naar het archief.

RAR_mei2018_img025

Historische avond 8 juni 2018

Vrijdagavond 8 juni is er weer een historische avond in Schenkerij De Beurs aan het Marktplein 14 in Geldermalsen. Er is een historische quiz en er zijn twee korte lezingen. Aanvang is 20.00 uur. Entree is gratis.

Quiz en lezingen

De avond start met een historische quiz met meerkeuzevragen, samengesteld door ons, de initiatiefnemers van de website GeschiedenisGeldermalsen.nl. Hierna zal Sil van Doornmalen een korte lezing geven over het dateren van oude foto’s. Hij gaat in op de veelheid aan negentiende-eeuwse en vroeg twintigste-eeuwse technieken in de fotografie. Hij is werkzaam bij het Regionaal Archief Rivierenland (RAR) als adviseur digitale ontwikkelingen. Belangstellenden kunnen ook zelf oude foto’s meenemen, Sil zal dan kijken of hij deze kan dateren. Vervolgens vertelt Ron van Leeuwen over zijn interessante onderzoek naar bijnamen in Geldermalsen en geeft hier een aantal sprekende voorbeelden van. De avond wordt afgesloten met wat leuke voorbeelden van historisch materiaal over de dorpen binnen de gemeente Geldermalsen dat online te vinden is, zoals oude krantenartikelen en filmpjes.

Deze historische avond wordt voor de vierde keer georganiseerd, door maar liefst vier partijen: Geschiedenis Geldermalsen, Cultureel Café Geldermalsen, de Historische Kring West-Betuwe en Regionaal Archief Rivierenland.

Terugblikken mei 2018

Wie weet er meer?

Deze foto komt uit de collectie van het Regionaal Archief Rivierenland. Hij dateert uit 1983 en is waarschijnlijk gemaakt voor Nieuwsblad Geldermalsen. De foto is gemaakt in Tricht. Wie weet tijdens welke gelegenheid deze foto gemaakt is en wie herkent iemand op deze foto?

RAR_mei2018_img025

Reacties zijn van harte welkom via de mail: geschiedenisgeldermalsen@kpnmail.nl, via deze website of onze Facebookpagina en worden gepubliceerd op deze site en doorgestuurd naar het archief. Bedankt alvast!

Reacties april 2018: korfballers
In onze vorige rubriek vroegen we wie er spelers herkende van het C team van korfbalvereniging Animo op een archieffoto uit 1983. Hierop kregen wij diverse reacties. De namen die we binnenkregen, zijn: Coaches Jan van Kessel en Corinne Hoogendoorn. De korfballers: Erwin Steenis, Roel van Ooyen, Rien van Soelen, Frans van Os, Arthur Cammelbeeck, Hanny Voorneveld, Anja van Ekeren, Arina van Os en Miriam van Eck. Bedankt voor de reacties!

Rubriek april: sportieve terugblik

Het Regionaal Archief Rivierenland is weer in de collectie gedoken en heeft een aantal mooie foto’s uit 1983 gevonden die waarschijnlijk in het Nieuwsblad Geldermalsen hebben gestaan. Hier zijn geen beschrijvingen bij, dus alle informatie is welkom.

1983_animocteam-1Op deze foto poseert het C-team van korfbalvereniging Animo voor kennelijk een officieel moment. Wie weet wanneer dit geweest en is en wie herkent zichzelf of anderen op deze foto?

Reacties zijn van harte welkom via deze website, de mail: geschiedenisgeldermalsen@kpnmail.nl of onze Facebookpagina en worden gepubliceerd op de website GeschiedenisGeldermalsen.nl en doorgestuurd naar het archief. Bedankt alvast!

Vorige maand lieten we twee foto’s in deze rubriek zien: een officieel moment in zwembad ’t Wiel met de burgemeester en het CDA uit Geldermalsen tijdens een bijeenkomst op de veiling. Hierop kwamen geen reacties binnen. De foto’s staan nog op onze website; reacties zijn nog van harte welkom.

Terugblikken maart 2018

Het Regionaal Archief Rivierenland is weer in de collectie gedoken en heeft een aantal mooie foto’s uit 1983 gevonden die waarschijnlijk in het Nieuwsblad Geldermalsen hebben gestaan.

zwembad_1983_RAR

Een officieel moment in zwembad ’t Wiel. Wat gebeurt hier en wie zijn de mensen op de foto?

cda1983_RAR

CDA Geldermalsen kwam bijeen op de veiling, waarschijnlijk in Geldermalsen. Wie weet wie deze heren zijn?

Reacties zijn van harte welkom via de mail, deze website http://www.geschiedenisgeldermalsen.nl en Facebook.

Reacties februari

Op de foto van de gevelsteen vorige maand kwamen helaas niet heel veel reacties. Er was wel een goede suggestie dat het misschien geen gevelsteen was, maar een steen in een kerkvloer. Het is alleen nog niet bekend waar dat zou kunnen zijn. Suggesties blijven welkom.

Rubriek februari: gevelsteen

Deze foto kwam binnen via de Historische Kring West-Betuwe Kring, uit de collectie van mejuffrouw van der Pols. Wie weet meer over deze gevelsteen? Te lezen valt: Lambert Cornelissen van der Wiel. Op welk huis en in welke plaats is hij aangebracht? De historische kring zou hier graag meer van weten. Reacties zijn van harte welkom.

gevelsteen_HKWB_feb2018

Reacties januari
De foto van vorige keer kwam ook van de Historische Kring West-Betuwe. Het was een oudere foto met streng kijkende leraren en veel kinderen. Op oudere foto’s komen meestal minder reacties binnen, dat was nu ook het geval. Maar gelukkig kregen we een aantal zeer waardevolle reacties via Facebook. De foto dateert uit 1917 en toont de kinderen en leiding van de Zondagschool in Buurmalsen. De foto is gemaakt onder het orgel van de kerk. Er zijn intussen 24 namen bekend, ook dankzij het boekje ‘100 jaar zondagsschool Buurmalsen 1907 -2007’.

Rubriek januari 2018

Strenge leraren

IMG_20180116_0001Dit keer hebben we een oudere foto, via de Historische Kring West-Betuwe. We denken dat de foto is gemaakt in Buurmalsen of Tricht, bij de kerk, maar dat is niet zeker. Er staat in ieder geval een schoolklas op met streng kijkende leraren. Wie herkent er iemand of de plek waar de foto gemaakt is? De Kring zou hier graag meer van weten. Reacties zijn van harte welkom via de mail: geschiedenisgeldermalsen@kpnmail.nl, via deze website of onze Facebookpagina.  Bedankt alvast!

Reacties rubriek november

De twee foto’s in november leverden heel veel reacties op. Er zijn in 1 week bijna 3700 mensen bereikt via Facebook. Ook via onze website en de mail kregen we veel reacties binnen. Er waren mensen die zichzelf herkenden, of familieleden, met mooie anekdotes.

De namen van de jonge muzikanten van Muziekvereniging Prinses Marijke zijn van links naar rechts: Wijnand van Stam, Monique van Dongen, Irma Schaap en Ria Klop. Een van de reacties: “Dit is tijdens de jaarlijkse uitvoering; ze werden gehuldigd voor hun lidmaatschap van de vereniging. Je kreeg om de 5 jaar een vereningingsspeld opgespeld. Deze droeg je aan de linker rever van je uniformjasje. Dit droeg je met grote trots…!” We kregen zelfs foto’s van deze speld opgestuurd, door Marjan Korevaar. Sommigen van deze muzikanten konden zich nog wel het moment van de foto herinneren, anderen niet.

fotospeld_muziek_IMG_2077

De mannen op de vogelfoto werden ook herkend, onder andere door iemand die zichzelf op de foto zag staan (Aart van Weelden): “Dat zijn een aantal winnaars van de onderlinge vogeltentoonstelling in 1982 van ‘De Kwieke Kwekers’ uit Meteren.” Van links naar rechts: Aart van Weelden, Wim van Gelderen, Henk Vogelzang, Dick van Soelen en Anton van Soelen. Er waren destijds drie vogelverenigingen in de gemeente Geldermalsen: Vogelvereniging Geldermalsen en omstreken, Vogelvereniging ‘De Gevleugelde Zangers’ in Deil en Vogelvereniging ‘De Kwieke Kwekers’ in Meteren. Waarvan ‘De Kwieke Kwekers’ nog bestaan, zij vierden in 2016 hun 50-jarig bestaan.

Bedankt voor alle reacties!

Rubriek november: Wie poseren hier?

Deze twee foto’s uit de collectie van het Regionaal Archief Rivierenland komen uit ca 1983 en zijn waarschijnlijk gemaakt voor Nieuwsblad Geldermalsen. Er wordt mooi voor de fotograaf geposeerd.FK1563Op deze foto staan winnaars van een vogeltentoonstelling in Meteren. Wie zijn deze vijf heren die in de prijzen vielen? En is hier nog meer over te vertellen?FK1562Op deze foto staan vier leden van muziekvereniging Prinses Marijke uit Geldermalsen, waarschijnlijk tijdens een jubileum. Wie zijn dit en wat werd er gevierd?

Reacties zijn van harte welkom via deze site, onze Facebookpagina of de mail: geschiedenisgeldermalsen@kpnmail.nl en worden gepubliceerd op deze site en doorgestuurd naar het archief. Bedankt alvast!

Reacties rubriek oktober, de Militaire School in Neerijnen
In onze vorige rubriek vroegen we de aandacht voor een van de foto’s uit de collectie van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH). Dit instituut heeft recent een prachtige collectie beeldmateriaal online beschikbaar gesteld, met luchtfoto’s en andere interessante beelden gemaakt vanaf de jaren ‘20. Op onze website staat onder andere een foto van de opening van de Militaire School voor Hygiëne en Preventieve Geneeskunde. We vroegen ons af wie er nog iets wist over deze militaire school? Hierop kregen wij diverse leuke reacties, ook van mensen die op dit opleidingsinstituut hebben gezeten. De militaire school was gevestigd in Neerijnen aan de Tieflaarsestraat 2. Het pand kende nogal een bewogen historie. De Duitsers vorderden eind 1943 de grond van freule van Pallandt, die op kasteel Neerijnen woonde, om er een gevangenkamp te bouwen. Na de oorlog werd Kamp Neerijnen onder andere een bewaar- en verblijfkamp. Op 9 december 1948 werd de Militaire School hier geopend. Deze werd in 1969 gesloten. Vanaf 1973 werd het tien jaar lang een opleidingscentrum voor ME’ers. Er werd ook veel geoefend in de regio.
Dit alles leerden we dankzij de tips die we kregen om het interessante artikel ‘De bewogen geschiedenis van Kamp Neerijnen’ van Cor van Heuckelum te lezen in jaarboek Tabula Batavorum 2016. Fijn dat er zoveel mensen met de lokale geschiedenis bezig zijn!